MTK Garantia Sistema Foun, Maibé Konkordansia ho EUTL Kona-ba Taxa to’o Ne’ebé Ona?

Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Gonçalves Manetelu. Foto OCNEWS/ Abilio da Cruz Quefi.


Oe-Cusse – Pante Makasar, 6 Novembru 2026 (OCNEWS) – Deklarasaun Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Gonçalves Manetelu, kona-ba preparasaun sistema foun iha setór transporte, ne’ebé nia hato’o iha Oe-Cusse, hamosu fali pergunta kona-ba progresu kompromisu ne’ebé nia halo ho Movimentu Estudante Universitáriu Timor-Leste (EUTL), iha Jullu 2026, atu halo ajustamentu ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026 kona-ba taxa administrativa ba veíkulu motorizadu no kondutór.

Pergunta ne’e importante tanbá, maski Ministru konkorda ona atu avalia no altera dispozisaun balun ne’ebé bele fó impaktu negativu ba sidadaun, Diresaun Nasionál Transporte Terrestre (DNTT) kontinua implementa taxa foun. Enkuantu ne’e, iha inísiu Novembru, EUTL kontinua manifesta opozisaun ba aplikasaun taxa refere, ho argumentu katak la ajusta ho realidade ekonómika povu nian.

Iha 24 Jullu 2026, Ministru MTK, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hala’o enkontru ho reprezentante EUTL, hafoin movimentu estudante ne’e hato’o petisaun ba Ministériu kona-ba taxa administrativa foun.

Tuir relatóriu Timor Post ne’ebé publika iha 25 Jullu 2026, enkontru ne’e konsege hamosu konkordánsia atu halo ajustamentu ka alterasaun ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026. Ministru rasik konfirma katak Ministériu sei kontinua avalia no halo akompañamentu ba impaktu lei ne’e, liuliu ba populasaun jerál, na’in ba karreta no na’in ba motorizada.

Ministru esplika katak alterasaun la’ós atu fila fali ba diploma ministeriál antigu, maibé atu hadi’a dispozisaun iha dekretu-lei foun, hodi ajusta taxa sira tuir kondisaun ekonómika povu nian.

Nia mós husu tempu atu halo estudu kle’an antes implementa alterasaun, ho objetivu atu evita rejeisaun no reasaun husi públiku. Informasaun ne’e hatudu katak kompromisu entre MTK no EUTL la’ós de’it kona-ba kontinua diálogu, maibé mós iha konkordánsia kona-ba nesesidade atu revee lei refere.

Fonte: Timor Post – EUTL Intervein, MTK Sei Altera Lei Taxa.

Maski iha konkordánsia atu halo ajustamentu, implementasaun Dekretu-Lei Nú. 17/2026 kontinua. Iha 21 Agostu 2026, xefe Departamentu Sekretariadu Apoiu Tékniku Administrasaun DNTT, Nelson Martins, konfirma ba jornalista sira katak instituisaun ne’e kontinua aplika lei refere.

Tuir informasaun ne’ebé TATOLI publika, Nelson Martins esplika katak artigu balun ne’ebé bele afeta komunidade ho rendimentu ki’ik sei hetan hadi’ak iha tempu tuirmai. Nia mós hateten katak DNTT kontinua implementa lei foun tanbá, tuir nia esplikasaun, fila fali ba regulamentu antigu bele konsidera hanesan aplikasaun ne’ebé kontra regra ka kobransa ilegál.

Deklarasaun ne’e hamosu asuntu importante kona-ba responsabilidade Ministériu: se Ministériu no EUTL konkorda ona katak dispozisaun balun presiza ajustamentu, saida mak Ministériu halo durante períodu ne’ebé sidadaun sira kontinua selu taxa tuir tabela foun?

Implementasaun lei ne’ebé vigora no prosesu atu halo alterasaun bele la’o iha tempu hanesan. Maibé, públiku presiza hetan informasaun klaru kona-ba prazu, artigu ne’ebé sei muda, no razaun tanbá saida taxa sira ne’e kontinua aplika durante prosesu revizaun.

Fonte: TATOLI – DNTT kontinua implementa dekretu-lei kona-ba taxa administrativa ba transporte.

Preokupasaun EUTL la remata ho enkontru iha Jullu. Iha 3 Novembru 2026, The Dili Weekly relata katak EUTL hasoru fali Ministru MTK, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, atu hato’o opozisaun ba implementasaun taxa administrativa foun.

Portavóz EUTL, Natalino Nunes Martins, konsidera katak taxa foun sira la ajusta ho realidade ekonómika povu nian no hamosu konfuzaun ba públiku. EUTL husu atu mantein regulamentu antigu ka halo alterasaun ba dispozisaun sira ne’ebé la responde ba kondisaun moris sidadaun.

Iha relatóriu ne’e, EUTL fó ezemplu kona-ba taxa inspesaun ba motorista, ne’ebé tuir nia esplikasaun aumenta husi US$14 ba US$42, no taxa ba veíkulu tipu Carry aumenta husi US$28 ba US$84. Ba mini-kamioneta, taxa ne’ebé relata aumenta husi US$42 ba US$126.

Ministru Manetelu, tuir relatóriu ne’e, konfirma fali katak iha konkordánsia entre MTK no EUTL atu halo alterasaun ba lei, ho objetivu atu ajusta taxa tuir nesesidade povu nian. Nia husu estudante sira atu fó tempu ba Governu hodi hala’o prosesu alterasaun.

Informasaun ne’e importante tanbá hatudu katak, to’o 3 Novembru, kompromisu kona-ba alterasaun lei sei sai asuntu ne’ebé EUTL no Ministru diskuti hela. Nune’e, pergunta kona-ba progresu implementasaun kompromisu ne’e sei nafatin relevante ba públiku.

Fonte: The Dili Weekly – EUTL La Konkorda Hasa’e Taxa Administrativa ba Transporte.

Iha 29 Setembru 2026, Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), liuhosi nia plataforma SDI, publika informasaun katak Ministru Manetelu hala’o enkontru ho gabinete jurídiku no asesór sira atu re-analiza Proposta Lei Nú. 29/VI (3.4), kona-ba Rejime Jerál Taxa Administrativa.

Tuir informasaun ofisiál ne’e, enkontru hala’o iha 25 Setembru, ho objetivu atu responde ba preokupasaun Komisaun C Parlamentu Nasionál, ne’ebé hato’o durante audiénsia iha 17 Setembru. Prosesu re-analiza ne’e foka ba prinsipiu legalidade, proporsionalidade, transparénsia iha kobransa no protesaun ba sidadaun.

Maski informasaun ne’e hatudu katak Ministériu halo ona esforsu atu revee proposta lei kona-ba rejime jerál taxa administrativa, importante atu distingue proposta lei ida-ne’e husi Dekretu-Lei Nú. 17/2026, ne’ebé regula taxa ba servisu administrativu relasiona ho veíkulu motorizadu no kondutór.

Tanbá ne’e, re-analiza proposta lei kona-ba rejime jerál taxa administrativa la bele konsidera hanesan prova katak alterasaun ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026 ne’ebé Ministru promete ba EUTL iha Jullu remata ona.

Fonte: SECOMS – Ministru Manetelu hala’o enkontru ho gabinete jurídiku no asesór sira.

Dekretu-Lei Nú. 17/2026, loron 6 Maiu, estabelese taxa ne’ebé tenke selu ba aktu no servisu Administrasaun Públika relasiona ho veíkulu motorizadu no kondutór sira. Lei ne’e lista iha Jornal da República, no DNTT mós kontinua publika informasaun kona-ba tabela taxa administrativa iha nia plataforma ofisiál.

Tuir lista legál ne’ebé disponivel iha Jornal da República no informasaun ne’ebé DNTT publika, Dekretu-Lei Nú. 17/2026 nafatin sai referénsia ba kobransa taxa administrativa iha setór transporte.

Maibé, informasaun públika kona-ba kompromisu atu halo alterasaun presiza sai klaru liuhosi dokumentu ofisiál. Públiku presiza hatene se Ministériu prepara ona projetu alterasaun, artigu saida mak sei muda, se iha ona prazu ba aprovasaun, no bainhira proposta ne’e sei submete ba prosesu legál.

Tanbá asuntu ne’e involve osan ne’ebé sidadaun selu ba serbisu públiku, transparénsia kona-ba prosesu revizaun lei nian sai importante atu evita konfuzaun no garante katak kobransa hala’o tuir baze legál ne’ebé klaru.

Fonte: Jornal da República – Dekretu-Lei do Governo | DNTT – Tabela Taxa Administrativa.

Iha 5 Novembru 2026, iha Oe-Cusse, Ministru MTK fó deklarasaun kona-ba preparasaun sistema foun iha setór transporte, inklui asuntu relasiona ho karta kondusaun dijitál, taxa no multa ba renovasaun ne’ebé atraza.

Maibé, iha kontestu kompromisu ne’ebé nia halo ho EUTL, deklarasaun kona-ba sistema foun la’ós resposta ba pergunta prinsipál kona-ba progresu alterasaun Dekretu-Lei Nú. 17/2026.

Tanbá ne’e, Ministériu presiza fó klarifikasaun kona-ba pontu sira tuirmai:

  1. Iha 24 Jullu 2026, Ministru konkorda ho EUTL atu halo alterasaun ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026. To’o 5 Novembru, prosesu alterasaun ne’e to’o ona iha faze saida?
  2. Ministériu prepara ona projetu alterasaun ka dokumentu jurídiku atu hadi’a artigu sira ne’ebé EUTL kontesta?
  3. Se prosesu alterasaun seidauk remata, tanbasá DNTT kontinua implementa taxa foun sem públiku hetan informasaun klaru kona-ba prazu no rezultadu revizaun?
  4. Ministériu halo ona estudu kona-ba impaktu taxa foun ba sidadaun ho rendimentu ki’ik, na’in ba motorizada, na’in ba karreta no operadór transporte públiku?
  5. Ministériu bele publika dokumentu ofisiál ne’ebé hatudu rezultadu konkordánsia ho EUTL no artigu sira ne’ebé sei hetan alterasaun?
  6. Kona-ba deklarasaun foun iha Oe-Cusse, Ministru bele esplika se sistema dijitál no mudansa administrativu ne’e sei akompaña ho revizaun taxa ne’ebé nia promete ona ba EUTL?

Pergunta sira ne’e la’ós atu duvida nesesidade moderniza servisu transporte, maibé atu asegura katak modernizasaun la’o hamutuk ho transparénsia, responsabilidade públika no konsiderasaun ba kondisaun ekonómika sidadaun sira nian.

Modernizasaun sistema transporte, inklui karta kondusaun dijitál no mekanizmu administrativu foun, bele sai parte importante husi hadi’ak serbisu públiku. Maibé, prosesu modernizasaun presiza akompaña ho informasaun ne’ebé klaru, baze legál ne’ebé asesível no kobransa ne’ebé proporsional ho realidade sidadaun.

Iha kazu Dekretu-Lei Nú. 17/2026, kronolojia hatudu katak EUTL hato’o preokupasaun, Ministru konkorda atu halo ajustamentu, DNTT kontinua implementa lei, no iha Novembru EUTL kontinua kontesta aplikasaun taxa foun.

Tanbá ne’e, responsabilidade Ministériu la’ós de’it atu anunsia sistema foun ka husu públiku atu hein prosesu alterasaun. Ministériu mós iha responsabilidade atu hatudu evidénsia kona-ba progresu kompromisu ne’ebé nia halo, klarifika baze legal ba kobransa no informa ba públiku kona-ba rezultadu revizaun.

To’o iha ne’e, pergunta ne’ebé nafatin hein resposta mak: Ministru garante sistema foun, maibé konkordánsia ho EUTL kona-ba taxa to’o ona iha ne’ebé?



Redasaun: OCNEWS

 

Komentar

Postingan populer dari blog ini

𝗦𝗮𝗹𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗙𝘂𝗻𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗥𝗔𝗘𝗢𝗔 𝗔𝘁𝗿𝗮𝘇𝘂, 𝗚𝗼𝘃𝗲𝗿𝗻𝘂 𝗦𝗲𝗻𝘁𝗿𝗮𝗹 𝗙𝗼 𝗢𝗽𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝗼𝗹𝘂

𝐑𝐞𝐤𝐫𝐮𝐭𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐋𝐚 𝐁𝐚𝐳𝐞𝐢𝐚 𝐁𝐚 𝐍𝐞𝐬𝐞𝐬𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞, 𝐅𝐮𝐧𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚𝐫𝐢𝐮 𝟏 𝐌𝐢𝐥𝐥 𝐑𝐞𝐬𝐢𝐧 𝐈𝐡𝐚 𝐀𝐦𝐞𝐚𝐬𝐚 𝐋𝐚𝐤𝐨𝐧 𝐒𝐞𝐫𝐛𝐢𝐬𝐮

Halerik Husi Merkadu Numbei: Ukun La Ho Domin, Produtu La Folin