MTK Garantia Sistema Foun, Maibé Konkordansia ho EUTL Kona-ba Taxa to’o Ne’ebé Ona?
Oe-Cusse –
Pante Makasar, 6 Novembru 2026 (OCNEWS) – Deklarasaun
Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Gonçalves Manetelu,
kona-ba preparasaun sistema foun iha setór transporte, ne’ebé nia hato’o iha
Oe-Cusse, hamosu fali pergunta kona-ba progresu kompromisu ne’ebé nia halo ho
Movimentu Estudante Universitáriu Timor-Leste (EUTL), iha Jullu 2026, atu halo
ajustamentu ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026 kona-ba taxa administrativa ba veíkulu
motorizadu no kondutór.
Pergunta ne’e importante tanbá, maski Ministru konkorda ona atu avalia no altera dispozisaun balun ne’ebé bele fó impaktu negativu ba sidadaun, Diresaun Nasionál Transporte Terrestre (DNTT) kontinua implementa taxa foun. Enkuantu ne’e, iha inísiu Novembru, EUTL kontinua manifesta opozisaun ba aplikasaun taxa refere, ho argumentu katak la ajusta ho realidade ekonómika povu nian.
Iha 24
Jullu 2026, Ministru MTK, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hala’o enkontru ho
reprezentante EUTL, hafoin movimentu estudante ne’e hato’o petisaun ba
Ministériu kona-ba taxa administrativa foun.
Tuir
relatóriu Timor Post ne’ebé publika iha 25 Jullu 2026, enkontru ne’e
konsege hamosu konkordánsia atu halo ajustamentu ka alterasaun ba Dekretu-Lei
Nú. 17/2026. Ministru rasik konfirma katak Ministériu sei kontinua avalia no
halo akompañamentu ba impaktu lei ne’e, liuliu ba populasaun jerál, na’in ba karreta
no na’in ba motorizada.
Ministru
esplika katak alterasaun la’ós atu fila fali ba diploma ministeriál antigu,
maibé atu hadi’a dispozisaun iha dekretu-lei foun, hodi ajusta taxa sira tuir
kondisaun ekonómika povu nian.
Nia mós
husu tempu atu halo estudu kle’an antes implementa alterasaun, ho objetivu atu
evita rejeisaun no reasaun husi públiku. Informasaun ne’e hatudu katak
kompromisu entre MTK no EUTL la’ós de’it kona-ba kontinua diálogu, maibé mós
iha konkordánsia kona-ba nesesidade atu revee lei refere.
Fonte: Timor Post – EUTL Intervein, MTK Sei Altera Lei Taxa.
Maski iha
konkordánsia atu halo ajustamentu, implementasaun Dekretu-Lei Nú. 17/2026
kontinua. Iha 21 Agostu 2026, xefe Departamentu Sekretariadu Apoiu Tékniku
Administrasaun DNTT, Nelson Martins, konfirma ba jornalista sira katak
instituisaun ne’e kontinua aplika lei refere.
Tuir
informasaun ne’ebé TATOLI publika, Nelson Martins esplika katak artigu
balun ne’ebé bele afeta komunidade ho rendimentu ki’ik sei hetan hadi’ak iha
tempu tuirmai. Nia mós hateten katak DNTT kontinua implementa lei foun tanbá,
tuir nia esplikasaun, fila fali ba regulamentu antigu bele konsidera hanesan
aplikasaun ne’ebé kontra regra ka kobransa ilegál.
Deklarasaun
ne’e hamosu asuntu importante kona-ba responsabilidade Ministériu: se
Ministériu no EUTL konkorda ona katak dispozisaun balun presiza ajustamentu,
saida mak Ministériu halo durante períodu ne’ebé sidadaun sira kontinua selu
taxa tuir tabela foun?
Implementasaun
lei ne’ebé vigora no prosesu atu halo alterasaun bele la’o iha tempu hanesan.
Maibé, públiku presiza hetan informasaun klaru kona-ba prazu, artigu ne’ebé sei
muda, no razaun tanbá saida taxa sira ne’e kontinua aplika durante prosesu
revizaun.
Fonte: TATOLI – DNTT kontinua implementa dekretu-lei kona-ba taxa administrativa ba transporte.
Preokupasaun
EUTL la remata ho enkontru iha Jullu. Iha 3 Novembru 2026, The Dili Weekly
relata katak EUTL hasoru fali Ministru MTK, Miguel Marques Gonçalves Manetelu,
atu hato’o opozisaun ba implementasaun taxa administrativa foun.
Portavóz
EUTL, Natalino Nunes Martins, konsidera katak taxa foun sira la ajusta ho
realidade ekonómika povu nian no hamosu konfuzaun ba públiku. EUTL husu atu
mantein regulamentu antigu ka halo alterasaun ba dispozisaun sira ne’ebé la
responde ba kondisaun moris sidadaun.
Iha
relatóriu ne’e, EUTL fó ezemplu kona-ba taxa inspesaun ba motorista, ne’ebé
tuir nia esplikasaun aumenta husi US$14 ba US$42, no taxa ba veíkulu tipu Carry
aumenta husi US$28 ba US$84. Ba mini-kamioneta, taxa ne’ebé relata aumenta husi
US$42 ba US$126.
Ministru
Manetelu, tuir relatóriu ne’e, konfirma fali katak iha konkordánsia entre MTK
no EUTL atu halo alterasaun ba lei, ho objetivu atu ajusta taxa tuir nesesidade
povu nian. Nia husu estudante sira atu fó tempu ba Governu hodi hala’o prosesu
alterasaun.
Informasaun
ne’e importante tanbá hatudu katak, to’o 3 Novembru, kompromisu kona-ba
alterasaun lei sei sai asuntu ne’ebé EUTL no Ministru diskuti hela. Nune’e,
pergunta kona-ba progresu implementasaun kompromisu ne’e sei nafatin relevante
ba públiku.
Fonte: The Dili Weekly – EUTL La Konkorda Hasa’e Taxa Administrativa ba Transporte.
Iha 29
Setembru 2026, Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), liuhosi nia
plataforma SDI, publika informasaun katak Ministru Manetelu hala’o enkontru ho
gabinete jurídiku no asesór sira atu re-analiza Proposta Lei Nú. 29/VI (3.4),
kona-ba Rejime Jerál Taxa Administrativa.
Tuir
informasaun ofisiál ne’e, enkontru hala’o iha 25 Setembru, ho objetivu atu
responde ba preokupasaun Komisaun C Parlamentu Nasionál, ne’ebé hato’o durante
audiénsia iha 17 Setembru. Prosesu re-analiza ne’e foka ba prinsipiu
legalidade, proporsionalidade, transparénsia iha kobransa no protesaun ba
sidadaun.
Maski
informasaun ne’e hatudu katak Ministériu halo ona esforsu atu revee proposta
lei kona-ba rejime jerál taxa administrativa, importante atu distingue proposta
lei ida-ne’e husi Dekretu-Lei Nú. 17/2026, ne’ebé regula taxa ba servisu
administrativu relasiona ho veíkulu motorizadu no kondutór.
Tanbá ne’e,
re-analiza proposta lei kona-ba rejime jerál taxa administrativa la bele
konsidera hanesan prova katak alterasaun ba Dekretu-Lei Nú. 17/2026 ne’ebé
Ministru promete ba EUTL iha Jullu remata ona.
Fonte: SECOMS – Ministru Manetelu hala’o enkontru ho gabinete jurídiku no asesór sira.
Dekretu-Lei
Nú. 17/2026, loron 6 Maiu, estabelese taxa ne’ebé tenke selu ba aktu no servisu
Administrasaun Públika relasiona ho veíkulu motorizadu no kondutór sira. Lei
ne’e lista iha Jornal da República, no DNTT mós kontinua publika informasaun
kona-ba tabela taxa administrativa iha nia plataforma ofisiál.
Tuir lista
legál ne’ebé disponivel iha Jornal da República no informasaun ne’ebé DNTT
publika, Dekretu-Lei Nú. 17/2026 nafatin sai referénsia ba kobransa taxa
administrativa iha setór transporte.
Maibé,
informasaun públika kona-ba kompromisu atu halo alterasaun presiza sai klaru
liuhosi dokumentu ofisiál. Públiku presiza hatene se Ministériu prepara ona
projetu alterasaun, artigu saida mak sei muda, se iha ona prazu ba aprovasaun,
no bainhira proposta ne’e sei submete ba prosesu legál.
Tanbá
asuntu ne’e involve osan ne’ebé sidadaun selu ba serbisu públiku, transparénsia
kona-ba prosesu revizaun lei nian sai importante atu evita konfuzaun no garante
katak kobransa hala’o tuir baze legál ne’ebé klaru.
Fonte: Jornal da República – Dekretu-Lei do Governo | DNTT – Tabela Taxa Administrativa.
Iha 5
Novembru 2026, iha Oe-Cusse, Ministru MTK fó deklarasaun kona-ba preparasaun
sistema foun iha setór transporte, inklui asuntu relasiona ho karta kondusaun
dijitál, taxa no multa ba renovasaun ne’ebé atraza.
Maibé, iha
kontestu kompromisu ne’ebé nia halo ho EUTL, deklarasaun kona-ba sistema foun
la’ós resposta ba pergunta prinsipál kona-ba progresu alterasaun Dekretu-Lei
Nú. 17/2026.
Tanbá ne’e,
Ministériu presiza fó klarifikasaun kona-ba pontu sira tuirmai:
- Iha 24 Jullu
2026, Ministru konkorda ho EUTL atu halo alterasaun ba Dekretu-Lei Nú.
17/2026. To’o 5 Novembru, prosesu alterasaun ne’e to’o ona iha faze saida?
- Ministériu
prepara ona projetu alterasaun ka dokumentu jurídiku atu hadi’a artigu
sira ne’ebé EUTL kontesta?
- Se prosesu
alterasaun seidauk remata, tanbasá DNTT kontinua implementa taxa foun sem
públiku hetan informasaun klaru kona-ba prazu no rezultadu revizaun?
- Ministériu
halo ona estudu kona-ba impaktu taxa foun ba sidadaun ho rendimentu ki’ik,
na’in ba motorizada, na’in ba karreta no operadór transporte públiku?
- Ministériu
bele publika dokumentu ofisiál ne’ebé hatudu rezultadu konkordánsia ho
EUTL no artigu sira ne’ebé sei hetan alterasaun?
- Kona-ba
deklarasaun foun iha Oe-Cusse, Ministru bele esplika se sistema dijitál no
mudansa administrativu ne’e sei akompaña ho revizaun taxa ne’ebé nia
promete ona ba EUTL?
Pergunta sira ne’e la’ós atu duvida nesesidade moderniza servisu transporte, maibé atu asegura katak modernizasaun la’o hamutuk ho transparénsia, responsabilidade públika no konsiderasaun ba kondisaun ekonómika sidadaun sira nian.
Modernizasaun
sistema transporte, inklui karta kondusaun dijitál no mekanizmu administrativu
foun, bele sai parte importante husi hadi’ak serbisu públiku. Maibé, prosesu
modernizasaun presiza akompaña ho informasaun ne’ebé klaru, baze legál ne’ebé
asesível no kobransa ne’ebé proporsional ho realidade sidadaun.
Iha kazu
Dekretu-Lei Nú. 17/2026, kronolojia hatudu katak EUTL hato’o preokupasaun,
Ministru konkorda atu halo ajustamentu, DNTT kontinua implementa lei, no iha
Novembru EUTL kontinua kontesta aplikasaun taxa foun.
Tanbá ne’e,
responsabilidade Ministériu la’ós de’it atu anunsia sistema foun ka husu
públiku atu hein prosesu alterasaun. Ministériu mós iha responsabilidade atu
hatudu evidénsia kona-ba progresu kompromisu ne’ebé nia halo, klarifika baze
legal ba kobransa no informa ba públiku kona-ba rezultadu revizaun.
To’o iha
ne’e, pergunta ne’ebé nafatin hein resposta mak: Ministru garante sistema
foun, maibé konkordánsia ho EUTL kona-ba taxa to’o ona iha ne’ebé?
Redasaun: OCNEWS

Komentar
Posting Komentar