𝗦𝗮𝗹𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗙𝘂𝗻𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗥𝗔𝗘𝗢𝗔 𝗔𝘁𝗿𝗮𝘇𝘂, 𝗚𝗼𝘃𝗲𝗿𝗻𝘂 𝗦𝗲𝗻𝘁𝗿𝗮𝗹 𝗙𝗼 𝗢𝗽𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝗼𝗹𝘂

Prezidente Autoridade RAEOA, Regio Servantes da Cruz Salu. Foto OCNEWS

Oe-Cusse, 8 Outubru 2026 (OCNEWS) — Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Cusse Ambeno (RAEOA), Regio Servantes da Cruz Salu, rekoñese katak pagamentu saláriu no vensimentu funsionáriu sira hasoru atrasu tanbá alokasaun orsamentu ba tinan 2026 la sufisiente.

Nia hateten katak kalkulasaun orsamentu ba tinan 2026 bazeia ba estrutura anterior, ne'ebé hahú nia mandatu husi 1 Setembru 2025 to'o antes Abril 2026. Kondisaun ne'e halo alokasaun orsamentu ba saláriu no vensimentu la sufisiente atu responde ba nesesidade estrutura foun. Nia hato'o deklarasaun ne'e ba jornalista sira iha Salaun Konvensaun 1 de Maiu Palaban, Oe-Cusse.

Tuir Regio Servantes da Cruz Salu, estrutura foun implementa depois de mudansa estrutura administrasaun públika iha RAEOA.

Nia esplika katak mudansa estrutura ne'e halo ho objetivu atu uniformiza modelu estrutura administrasaun públika governu Timor-Leste. Maibé, aumenta númeru no mudansa estrutura ne'e la akompaña ho aumenta alokasaun orsamentu ba saláriu no vensimentu.

“RAEOA iha osan iha item orsamentu sira seluk, maibé tuir regra orsamentu, osan husi item ida labele uza ba item seluk bainhira seidauk iha aprovasaun ba virement ka realokasaun orsamentu”, nia hateten.

Nia hatutan katak estrutura saláriu iha autoridade atual iha diferensa kompara ho estrutura autoridade anterior, liuliu iha distribuisaun saláriu bazeia ba kargu no pozisaun.

Prezidente Autoridade RAEOA hateten katak autoridade halo ona esforsu atu rezolve problema ne'e liuhusi enkontru ho Komisaun Funsaun Públika (KFP) iha Díli.

Tuir nia, KFP konsiente ho impaktu husi introdusaun estrutura foun no husu RAEOA atu prepara justifikasaun kona-ba reajustamentu interna orsamentu.

Ministériu Finansas mós, tuir nia, konkorda atu haree possibilidade reajustamentu bazeia ba tabela Funsaun Públika.

Hodi halo prosesu ne'e, autoridade harii ona ekipa ida ne'ebé hanaran Task Force, ho objetivu atu halo reajustamentu ba saláriu no vensimentu bazeia ba perfil no karreira kada funsionáriu, tuir tabela Funsaun Públika.

Reajustamentu ne'e sei lori ba KFP, Ministériu Finansas no Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), hanesan parte husi justifikasaun atu husu aprovasaun virement ka realokasaun orsamentu.

Objetivu mak atu aumenta alokasaun ba saláriu no vensimentu, hodi bele kontinua selu direitu funsionáriu sira, liuliu ba períodu Setembru to'o Dezembru 2026.

Prezidente Autoridade RAEOA mós esplika katak RAEOA la'ós munisípiu, maibé parte husi sistema administrasaun governamental. Tan ne'e, nia hateten katak estrutura administrasaun presiza uniformiza ho modelu administrasaun públika iha Timor-Leste.

Maibé, RAEOA nafatin iha kompeténsia ba autonomia administrativa, tuir nível kompeténsia ne'ebé atribuídu ba rejiaun.

Nia hateten katak impaktu husi estrutura foun presiza reajusta uluk, atu bele kumpri estrutura no aprovasaun orsamentu.

Nia mós hateten katak funsionáriu kazuais balu la simu pagamentu tanbá estrutura foun lori nesesidade ba númeru funsionáriu ne'ebé liu husi kalkulasaun orsamentu anterior.

Prezidente Autoridade rekoñese katak kuaze 2.665 funsionáriu kazuais termina sira-nia kontratu iha 31 Marsu 2026 no la kontinua servisu.

Maibé, hahú husi 1 Abril 2026, estrutura foun tama no lori nesesidade ba ema foun, bazeia ba regra estrutura ne'ebé kada diresaun presiza iha ekipa servisu ho númeru funsionáriu to'o na'in 20.

Kondisaun ne'e aumenta presáun ba orsamentu saláriu no vensimentu. Tan ne'e, autoridade presiza halo virement no reajustamentu atu aloka osan tuir númeru funsionáriu no estrutura foun.

Tuir dadus fiskál ne'ebé aprezenta, alokasaun orijinál ba saláriu no vensimentu iha tinan 2026 mak US$8.211.000.

Iha fulan Maiu, Governu Sentral aumenta tan alokasaun ho US$2.000.000, ne'ebé inklui US$1.000.000 husi subsídiu Aero-Dili no US$1.000.000 husi transferénsia públika FED. Ho aumentu ne'e, total alokasaun sai US$10.211.000.

Husi total ne'e, autoridade hateten katak US$8.000.000 gasta ona atu selu funsionáriu sira, enkuantu rezidu osan ne'ebé hela mak US$1.000.000.

Tuir autoridade, montante ne'e la sufisiente atu kumpri pagamentu funsionáriu públiku ba períodu Setembru to'o Dezembru 2026.

Regio Servantes da Cruz Salu haree katak problema ne'e mosu depois Governu Sentral halo mudansa ba estatutu no estrutura RAEOA iha tinan 2026.

Nia refere ba Dekretu-Lei Nú. 01/2026 no Diploma Ministeriál ne'ebé estabelese estrutura foun administrasaun públika iha RAEOA.

Tuir nia, objetivu mudansa ne'e mak atu halo modelu administrasaun no estrutura sai uniformi iha Timor-Leste.

Maibé, nia konsidera katak implementasaun estrutura foun la akompaña ho kapasidade orsamentu ne'ebé aprova ona iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026.

Nia hateten katak orsamentu ne'ebé aprova bazeia ba estrutura anterior, enkuantu estrutura foun lori kargu no nesesidade foun ne'ebé aumenta impaktu ba despeza.

“Ha'u rasik ho ha'u-nia ekipa halo ona sorumutu no aprezenta karta dala haat ona ba ministériu hotu ne'ebé ligadu, inklui halo enkontru direta. Maski nune'e, to'o ohin loron seidauk iha desizaun polítika ida ne'ebé sólidu no konkretu hosi Governu Sentral hodi salva RAEOA,” haktuir Prezidente Autoridade RAEOA.

Iha enkontru ne'ebé hala'o foin lalais, Vice-Ministra Finansas, tuir deklarasaun Prezidente Autoridade RAEOA, fó opsaun tolu ba autoridade kona-ba situasaun pagamentu funsionáriu sira.

Opsaun hirak-ne'e mak:

  1. Hasai funsionáriu balun;
  2. Hatun saláriu; ka
  3. Tusan ba funsionáriu sira.

Prezidente Autoridade RAEOA konsidera opsaun hirak-ne'e hanesan indikasaun katak seidauk iha desizaun polítika ne'ebé konkretu husi Governu Sentral atu rezolve problema orsamentu no garante estabilidade administrativa iha RAEOA.

Tuir nia, funsionáriu sira mak diretamente enfrenta konsekuénsia husi problema pagamentu ne'ebé mosu tanbá la iha korespondénsia entre estrutura foun no orsamentu ne'ebé aprova ona.

Problema ne'e sei presiza desizaun kona-ba reajustamentu orsamentu no aprovasaun virement, atu RAEOA bele kumpri pagamentu saláriu no vensimentu ba funsionáriu sira.

Reportagen: OCNEWS


Komentar

Postingan populer dari blog ini

𝐑𝐞𝐤𝐫𝐮𝐭𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐋𝐚 𝐁𝐚𝐳𝐞𝐢𝐚 𝐁𝐚 𝐍𝐞𝐬𝐞𝐬𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞, 𝐅𝐮𝐧𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚𝐫𝐢𝐮 𝟏 𝐌𝐢𝐥𝐥 𝐑𝐞𝐬𝐢𝐧 𝐈𝐡𝐚 𝐀𝐦𝐞𝐚𝐬𝐚 𝐋𝐚𝐤𝐨𝐧 𝐒𝐞𝐫𝐛𝐢𝐬𝐮

Halerik Husi Merkadu Numbei: Ukun La Ho Domin, Produtu La Folin