𝗦𝗮𝗹𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗙𝘂𝗻𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗥𝗔𝗘𝗢𝗔 𝗔𝘁𝗿𝗮𝘇𝘂, 𝗚𝗼𝘃𝗲𝗿𝗻𝘂 𝗦𝗲𝗻𝘁𝗿𝗮𝗹 𝗙𝗼 𝗢𝗽𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝗼𝗹𝘂
Oe-Cusse, 8
Outubru 2026 (OCNEWS) — Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál
Oe-Cusse Ambeno (RAEOA), Regio Servantes da Cruz Salu, rekoñese katak pagamentu
saláriu no vensimentu funsionáriu sira hasoru atrasu tanbá alokasaun orsamentu
ba tinan 2026 la sufisiente.
Nia hateten
katak kalkulasaun orsamentu ba tinan 2026 bazeia ba estrutura anterior, ne'ebé
hahú nia mandatu husi 1 Setembru 2025 to'o antes Abril 2026. Kondisaun ne'e
halo alokasaun orsamentu ba saláriu no vensimentu la sufisiente atu responde ba
nesesidade estrutura foun. Nia hato'o deklarasaun ne'e ba jornalista sira iha
Salaun Konvensaun 1 de Maiu Palaban, Oe-Cusse.
Tuir Regio
Servantes da Cruz Salu, estrutura foun implementa depois de mudansa estrutura
administrasaun públika iha RAEOA.
Nia esplika katak mudansa estrutura ne'e halo ho objetivu atu uniformiza modelu estrutura administrasaun públika governu Timor-Leste. Maibé, aumenta númeru no mudansa estrutura ne'e la akompaña ho aumenta alokasaun orsamentu ba saláriu no vensimentu.
“RAEOA iha
osan iha item orsamentu sira seluk, maibé tuir regra orsamentu, osan husi item
ida labele uza ba item seluk bainhira seidauk iha aprovasaun ba virement ka
realokasaun orsamentu”, nia hateten.
Nia hatutan
katak estrutura saláriu iha autoridade atual iha diferensa kompara ho estrutura
autoridade anterior, liuliu iha distribuisaun saláriu bazeia ba kargu no
pozisaun.
Prezidente
Autoridade RAEOA hateten katak autoridade halo ona esforsu atu rezolve problema
ne'e liuhusi enkontru ho Komisaun Funsaun Públika (KFP) iha Díli.
Tuir nia,
KFP konsiente ho impaktu husi introdusaun estrutura foun no husu RAEOA atu
prepara justifikasaun kona-ba reajustamentu interna orsamentu.
Ministériu
Finansas mós, tuir nia, konkorda atu haree possibilidade reajustamentu bazeia
ba tabela Funsaun Públika.
Hodi halo
prosesu ne'e, autoridade harii ona ekipa ida ne'ebé hanaran Task Force,
ho objetivu atu halo reajustamentu ba saláriu no vensimentu bazeia ba perfil no
karreira kada funsionáriu, tuir tabela Funsaun Públika.
Reajustamentu
ne'e sei lori ba KFP, Ministériu Finansas no Ministériu Administrasaun Estatál
(MAE), hanesan parte husi justifikasaun atu husu aprovasaun virement ka
realokasaun orsamentu.
Objetivu
mak atu aumenta alokasaun ba saláriu no vensimentu, hodi bele kontinua selu
direitu funsionáriu sira, liuliu ba períodu Setembru to'o Dezembru 2026.
Prezidente
Autoridade RAEOA mós esplika katak RAEOA la'ós munisípiu, maibé parte husi
sistema administrasaun governamental. Tan ne'e, nia hateten katak estrutura
administrasaun presiza uniformiza ho modelu administrasaun públika iha
Timor-Leste.
Maibé,
RAEOA nafatin iha kompeténsia ba autonomia administrativa, tuir nível
kompeténsia ne'ebé atribuídu ba rejiaun.
Nia hateten
katak impaktu husi estrutura foun presiza reajusta uluk, atu bele kumpri
estrutura no aprovasaun orsamentu.
Nia mós
hateten katak funsionáriu kazuais balu la simu pagamentu tanbá estrutura foun
lori nesesidade ba númeru funsionáriu ne'ebé liu husi kalkulasaun orsamentu
anterior.
Prezidente
Autoridade rekoñese katak kuaze 2.665 funsionáriu kazuais termina
sira-nia kontratu iha 31 Marsu 2026 no la kontinua servisu.
Maibé, hahú
husi 1 Abril 2026, estrutura foun tama no lori nesesidade ba ema foun, bazeia
ba regra estrutura ne'ebé kada diresaun presiza iha ekipa servisu ho númeru
funsionáriu to'o na'in 20.
Kondisaun
ne'e aumenta presáun ba orsamentu saláriu no vensimentu. Tan ne'e, autoridade
presiza halo virement no reajustamentu atu aloka osan tuir númeru funsionáriu
no estrutura foun.
Tuir dadus
fiskál ne'ebé aprezenta, alokasaun orijinál ba saláriu no vensimentu iha tinan
2026 mak US$8.211.000.
Iha fulan Maiu, Governu Sentral aumenta tan alokasaun ho US$2.000.000, ne'ebé inklui US$1.000.000 husi subsídiu Aero-Dili no US$1.000.000 husi transferénsia públika FED. Ho aumentu ne'e, total alokasaun sai US$10.211.000.
Husi total
ne'e, autoridade hateten katak US$8.000.000 gasta ona atu selu funsionáriu
sira, enkuantu rezidu osan ne'ebé hela mak US$1.000.000.
Tuir
autoridade, montante ne'e la sufisiente atu kumpri pagamentu funsionáriu
públiku ba períodu Setembru to'o Dezembru 2026.
Regio
Servantes da Cruz Salu haree katak problema ne'e mosu depois Governu Sentral
halo mudansa ba estatutu no estrutura RAEOA iha tinan 2026.
Nia refere
ba Dekretu-Lei Nú. 01/2026 no Diploma Ministeriál ne'ebé estabelese
estrutura foun administrasaun públika iha RAEOA.
Tuir nia,
objetivu mudansa ne'e mak atu halo modelu administrasaun no estrutura sai
uniformi iha Timor-Leste.
Maibé, nia
konsidera katak implementasaun estrutura foun la akompaña ho kapasidade
orsamentu ne'ebé aprova ona iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026.
Nia hateten
katak orsamentu ne'ebé aprova bazeia ba estrutura anterior, enkuantu estrutura
foun lori kargu no nesesidade foun ne'ebé aumenta impaktu ba despeza.
“Ha'u rasik
ho ha'u-nia ekipa halo ona sorumutu no aprezenta karta dala haat ona ba
ministériu hotu ne'ebé ligadu, inklui halo enkontru direta. Maski nune'e, to'o
ohin loron seidauk iha desizaun polítika ida ne'ebé sólidu no konkretu hosi
Governu Sentral hodi salva RAEOA,” haktuir Prezidente Autoridade RAEOA.
Iha
enkontru ne'ebé hala'o foin lalais, Vice-Ministra Finansas, tuir deklarasaun
Prezidente Autoridade RAEOA, fó opsaun tolu ba autoridade kona-ba situasaun
pagamentu funsionáriu sira.
Opsaun
hirak-ne'e mak:
- Hasai
funsionáriu balun;
- Hatun saláriu;
ka
- Tusan ba
funsionáriu sira.
Prezidente
Autoridade RAEOA konsidera opsaun hirak-ne'e hanesan indikasaun katak seidauk
iha desizaun polítika ne'ebé konkretu husi Governu Sentral atu rezolve problema
orsamentu no garante estabilidade administrativa iha RAEOA.
Tuir nia,
funsionáriu sira mak diretamente enfrenta konsekuénsia husi problema pagamentu
ne'ebé mosu tanbá la iha korespondénsia entre estrutura foun no orsamentu
ne'ebé aprova ona.
Problema ne'e sei presiza desizaun kona-ba reajustamentu orsamentu no aprovasaun virement, atu RAEOA bele kumpri pagamentu saláriu no vensimentu ba funsionáriu sira.
Reportagen: OCNEWS

Komentar
Posting Komentar