Uza Kareta Estadu ba Pasiar iha Foho, PDHJ Promete Kriminaliza Dirijente RAEOA ba Ministériu Públiku

 
Diretór PDHJ Delegasaun Teritorial RAEOA, Bartolomeo Gonçalves ho ekipa monitorizasaun. Foto OCNEWS/ Abilio D. C. Quefi

Oe-Kusi, 26 Outubru 2026 (OCNEWS)-Provedór Direitus Humanus no Justisa (PDHJ) liuhusi nia Delegasaun Teritorial iha Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse Ambeno (RAEOA) foin lalais neʼe halaʼo fiskalizasaun semi-investigativu ba edifísiu diresaun rejionais sira.

Rezultadu hosi monitorizasaun neʼebé halaʼo iha loron 21 toʼo 25 Outubru, ekipa PDHJ konsege deteta katak kuaze kargu diresaun no xefia hotu iha Oecusse la kumpri no la hakruuk ba lei. Sira kontinua uza kareta estadu ba para iha rezidensia privadu, uza ba almosu iha uma, no lori viatura públika sira-neʼe ba pasiar iha foho durante fim de semana, maske simu ona subsídiu transporte mensal hosi Estadu.

Diretór PDHJ Delegasaun Teritorial RAEOA, Bartolomeo Gonçalves, afirma efeitu hosi hahalok abuzu patrimóniu públiku neʼe hamosu gastus boʼot ba kofre estadu.

“Hahalok uza kareta estadu ba asuntu partikulár neʼe hamosu gastus boot ba kombustível no rekursu manutensaun Estadu nian. Bazeia ba Decreto-Lei n.º 21/2021, funsionáriu no kargu xefia sira simu ona subsídiu transportes fulan-fulan hosi $25 USD toʼo $150 USD atu atende gastu transporte entre uma ba servisu fatin no almosu meudia, nuneʼe la iha razaun atu uza fali kareta operasionál Estadu nian ba interese pesoál,ˮ dehan Diretór PDHJ RAEOA, Bartolomeo Gonçalves, iha nia serbisu fatin Sta. Rosa-Costa, Pante Makasar.

PDHJ konfirma mós katak, maske dirijente balun dezafia hodi dehan katak sira hetan sirkulasaun livre hosi superior, maibé Diresaun Rejional Patrimóniu Estadu konfirma katak la iha dokumentu ofisiál ida hosi Prezidente Autoridade neʼebé autoriza livre sirkulasaun neʼe. Iha iarkia da lei, karta sirkular labele boot liu fali Dekretu-Lei no Konstituisaun.

Hatan ba kestaun neʼe, Diretór Edukasaun Rejional Oecusse, Vincencio Cono, admite katak asaun PDHJ nian neʼe diʼak hodi hase dirijente sira atu laʼo tuir regra, maibé tuir nia, kestaun neʼe dalaruma la apar ho situasaun reál servisu nian.

“Saida mak PDHJ halo neʼe diʼak hodi hase ami atu laʼo tuir regra, maibé kestaun neʼe dalaruma la apar ho situasaun reál servisu nian. Iha diresaun edukasaun, ho loron Sábadu mós ami tun ba eskola sira neʼebé distánsia dook hodi akompaña implementasaun kurríkulu hosi profesór sira, nuneʼe dalaruma fila tarde liu oras tuku 17:00 loraik. Diʼak liu fó deliberasaun ida mai ami hodi labele rai deʼit kareta iha uma maibé bele uza iha oras for a de servisu ho justifikasaun loloos katak halaʼo servisu Estadu nian,ˮ sujere Vincencio Cono.

Iha sorin seluk, Diretór Patrimóniu Lojístiku, Amancio Punef, foti pozisaun metin hodi hamriik ba Dekretu-Lei n.º 80/2022 no mós Sirkular tinan 2022 hosi eis-sekretária rejional finansas. Nia deklara ho klaru katak rezaun hirak neʼe la justifika violasaun ba regra patrimóniu estadu nian.

“Kareta hotu neʼebé atribui ba sekretáriu rejional, diretór, no xefe departamentu sira neʼe nuʼudar kareta operasionál, laʼos kareta funsionál. Iha RAEOA, kareta funsionál neʼebé garante hosi lei atu lori ba mai uma mak Prezidente Autoridade nian deʼit, nuneʼe dirijente sira seluk tenke uza transporte privadu hosi uma ba servisu, no loraik kareta estadu hotu tenke estasiona iha edifísiu,ˮ Amancio Punef subliña.

Diretór Transporte, Domingos de Almeida, mós hatutan no fó hanoin katak maske viatura estadu sira nian iha funsaun sosiál ba servisu, maibé tenke uza ho responsabilidade.

“Maske kareta iha funsaun sosiál ba nesesidade serbisu tomak, maibé importante tebes mak labele uza fali patrimóniu neʼe hodi ba pasiar iha oras fora de servisu,ˮ tenik Domingos de Almeida.

Hakat ba oin, PDHJ sei konklui relatóriu monitorizasaun hodi hatoʼo ba PDHJ Nasionál, Komisaun Anti Korupsaun (KAK), no instituisaun kompetente sira seluk. Ba kazu sira- neʼebé kumpre elementu krime pekulatu no pekulatu de uzu tuir Artigu 295.º no 296.º hosi Kódigu Penál, li-liu ba sira neʼebé uza kareta ba atividade partikulár, PDHJ sei haruka partisipasaun kriminál ba Ministériu Públiku hodi kriminaliza funsionáriu sira-neʼe. Enkuantu ba prosesu administrativu no disiplinár tuir Lei Funsaun Públika n.º 05/2009, sei hatoʼo ba Komisaun Funsaun Públika (KFP).

PDHJ mós sei rekomenda ba Prezidente Autoridade RAEOA atu fó orientasaun kleʼan ba kargu xefia sira, ba Diresaun Patrimóniu Estadu atu kontrolu kombustível liuhusi strip ticket, no sei kordena ho Komandu Jeral PNTL-RAEOA atu kria Check Point iha dalan públiku hodi prende hotu kareta estadu sira neʼebé sirkula ilegalmente iha liʼur hosi oras servisu nian.


Jornalista: Abilio D. C. Quefi

Editor: Abílio D’Santos

Komentar

Postingan populer dari blog ini

𝗦𝗮𝗹𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗙𝘂𝗻𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮𝗿𝗶𝘂 𝗥𝗔𝗘𝗢𝗔 𝗔𝘁𝗿𝗮𝘇𝘂, 𝗚𝗼𝘃𝗲𝗿𝗻𝘂 𝗦𝗲𝗻𝘁𝗿𝗮𝗹 𝗙𝗼 𝗢𝗽𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝗼𝗹𝘂

𝐑𝐞𝐤𝐫𝐮𝐭𝐚𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐋𝐚 𝐁𝐚𝐳𝐞𝐢𝐚 𝐁𝐚 𝐍𝐞𝐬𝐞𝐬𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞, 𝐅𝐮𝐧𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚𝐫𝐢𝐮 𝟏 𝐌𝐢𝐥𝐥 𝐑𝐞𝐬𝐢𝐧 𝐈𝐡𝐚 𝐀𝐦𝐞𝐚𝐬𝐚 𝐋𝐚𝐤𝐨𝐧 𝐒𝐞𝐫𝐛𝐢𝐬𝐮

Halerik Husi Merkadu Numbei: Ukun La Ho Domin, Produtu La Folin